World Cup 2026 không chỉ mang đến những trận cầu hấp dẫn mà còn phác họa bức tranh về tương lai của bóng đá đỉnh cao.
Qua 215 bàn thắng được ghi sau 72 trận đấu ở vòng bảng, Nhóm Nghiên cứu Kỹ thuật (Technical Study Group – TSG) của FIFA đã chỉ ra 3 xu hướng chiến thuật đang định hình bóng đá hiện đại: vai trò ngày càng lớn của các cầu thủ dự bị, sự trỗi dậy của chiến thuật phản pressing (counter-pressing) và sự chuyển mình của các thủ môn thành những “nhạc trưởng” trong khâu triển khai bóng.
Khi kết hợp lại, những xu hướng này cho thấy World Cup ngày càng được quyết định bởi chiều sâu chiến thuật hơn là những khoảnh khắc tỏa sáng đơn lẻ của các cá nhân.
TSG là nhóm chuyên gia do FIFA thành lập nhằm phân tích các trận đấu tại những giải đấu lớn. Nhiệm vụ của họ là nghiên cứu trận đấu dưới góc độ chiến thuật, xác định các xu hướng mới và chia sẻ những phân tích có giá trị cho các HLV cũng như cầu thủ.
Xu hướng nổi bật nhất tại vòng bảng của kỳ World Cup 2026 là tầm ảnh hưởng của các cầu thủ vào sân từ ghế dự bị. Các cầu thủ dự bị đã ghi tổng cộng 43 bàn thắng, một con số rất cao, phản ánh cách các HLV hiện đại đang khai thác toàn bộ chiều sâu đội hình thay vì chỉ phụ thuộc vào đội hình xuất phát.
Sự gia tăng vai trò của những “siêu dự bị” cũng phản ánh những thay đổi lớn hơn trong bóng đá. Khi các đội bóng pressing với cường độ cao hơn và các trận đấu ngày càng đòi hỏi nhiều về thể lực, sự mệt mỏi sẽ tạo ra khoảng trống để những cầu thủ mới vào sân khai thác. Khả năng điều chỉnh chiến thuật, quyền thay nhiều cầu thủ hơn cùng các khoảng nghỉ tiếp nước đều trở thành những yếu tố quan trọng, giúp các HLV giành chiến thắng nhờ những thay đổi trong trận thay vì chỉ dựa vào kế hoạch trước giờ bóng lăn.
Khả năng chuyển hóa cơ hội thành bàn thắng cũng nổi lên như một yếu tố mang tính quyết định ở vòng bảng của kỳ World Cup này. Đội tuyển Pháp ghi tới 10 bàn thắng ở vòng bảng dù chỉ sở hữu chỉ số bàn thắng kỳ vọng là 5, cho thấy hiệu suất dứt điểm cực kỳ vượt trội. Theo TSG, đây là minh chứng cho đẳng cấp dứt điểm của những cầu thủ hàng đầu ảnh hưởng khá nhiều tới thành công của các đội bóng tại kỳ World Cup này.
Cựu HLV trưởng đội tuyển Thụy Điển Jon Dahl Tomasson cũng nhận định chất lượng dứt điểm và tốc độ ra quyết định là những điểm nổi bật nhất của những đội bóng có thành tích tốt tại vòng bảng:
“Bóng đá là ghi bàn và giành chiến thắng. Mỗi bàn thắng đều mang đến niềm vui, sự thất vọng và cảm xúc. Điều chúng ta chứng kiến đến lúc này tại kỳ World Cup 2026 là chất lượng dứt điểm rất cao. Đó là kỹ thuật dứt điểm, khả năng chọn vị trí và tốc độ đưa ra quyết định, tất cả đều thực sự đáng kinh ngạc.”
Những cầu thủ như Ousmane Dembele và Lionel Messi là ví dụ tiêu biểu cho sự hiệu quả đó khi chỉ cần rất ít cơ hội để tạo nên những bàn thắng mang tính quyết định. Màn trình diễn của họ một lần nữa khẳng định chân lý quen thuộc ở các giải đấu lớn: tạo ra cơ hội là điều cần thiết, nhưng những đội bóng thành công nhất luôn sở hữu các cầu thủ có khả năng biến những khoảnh khắc nhỏ thành sự khác biệt.
Ở khía cạnh phòng ngự, World Cup lần này chứng kiến sự lên ngôi của chiến thuật phản pressing. Thay vì nhanh chóng lùi về tổ chức phòng ngự sau khi mất bóng, các đội bóng lập tức gây áp lực để giành lại bóng ngay trên phần sân đối phương. Đội tuyển Mỹdưới thời HLV Mauricio Pochettino được xem là hình mẫu rõ nét nhất cho triết lý này, trong khi Ecuador, Canada và Đức cũng thể hiện cách tiếp cận tương tự.
Các số liệu thống kê cho thấy hiệu quả rõ rệt của chiến thuật này. Những đội giành chiến thắng tại vòng bảng có thời gian thu hồi bóng sau khi mất bóng nhanh hơn trung bình 4 giây so với các đội thất bại. Điều đó cho thấy phản ứng ngay sau khi mất bóng đôi khi còn quan trọng không kém việc kiểm soát bóng. Những đội thành công nhất đều sở hữu bản sắc rõ ràng với hệ thống phối hợp ngắn, giúp các cầu thủ luôn ở vị trí thuận lợi để triển khai phản pressing ngay khi mất quyền kiểm soát.
Cựu hậu vệ phải của Manchester City Pablo Zabaleta, hiện là thành viên của TSG, cho biết với nhiều đội bóng, phản pressing đã trở thành “một phần trong ADN của họ.” Anh chia sẻ: “Nhiều đội bóng phản ứng rất nhanh sau khi mất bóng thay vì lùi sâu tạo khối phòng ngự thấp. Bạn có thể thấy họ lập tức phản pressing để giành lại bóng ngay bên phần sân đối phương, từ đó tổ chức phản công ở vị trí gần khung thành hơn.”
Dù vậy, chiến thuật phản pressing này chủ yếu xuất hiện ở những đội bóng mạnh sở hữu chất lượng đội hình tốt. Với những đội bóng được đánh giá là “chiếu dưới”, lùi sâu đội hình và thi đấu với cự ly đội hình ngắn để phòng ngự vẫn là lựa chọn gần như tối ưu nhất khi họ phải đối đầu với những đối thủ mạnh. Rất nhiều đội bóng tại vòng bảng ở kỳ World Cup 2026 này cũng đã thành công với những chiến thuật nói trên như Cape Verde với khối đội hình 4-5-1 rất chặt chẽ đã cầm hòa Tây Ban Nha, cầm hòa Saudi Arabia và cả Uruguay để vượt qua vòng bảng. Tỷ lệ cầm bóng trung bình của Cape Verde tại vòng bảng chỉ là 36,7%.
Nhiều đội bóng tại vòng bảng như Curacao, CHDC Congo, Ghana hay thậm chí là Nhật Bản cũng áp dụng tốt sơ đồ 5-3-2 hay 5-4-1 với khối đội hình lùi sâu khi phòng ngự trước những đối thủ mạnh để có những điểm số quý giá. Tại vòng bảng của kỳ World Cup này, có tới 20 trận hòa, chiếm tỷ lệ 27,7%, con số cao nhất kể từ kỳ World Cup 2010 (14/48 trận, chiếm 29,1%).
Tuy nhiên, thay đổi chiến thuật mang tính lâu dài và đáng chú ý nhất lại đang diễn ra ở vị trí thủ môn. Hình ảnh các thủ môn chỉ đơn thuần phát bóng dài gần như đã biến mất tại kỳ World Cup này, thay vào đó họ trở thành mắt xích quan trọng trong việc triển khai bóng từ tuyến dưới.
Các con số cho thấy sự thay đổi rõ rệt. Tại World Cup 2018, 100% các quả phát bóng lên đều do thủ môn thực hiện. Con số này giảm xuống 91% ở World Cup 2022 và hiện chỉ còn 52% tại World Cup 2026.
Thay vì để thủ môn phát bóng, các hậu vệ ngày càng thường xuyên thực hiện pha phát bóng trước rồi chuyền ngược lại cho thủ môn, người sau đó cũng sẽ đóng vai trò như một cầu thủ trong khâu tổ chức triển khai bóng và vượt qua lớp pressing đầu tiên của đối thủ. Số lượng những đường chuyền vượt qua tuyến phòng ngự đầu tiên đã tăng hơn gấp đôi so với kỳ World Cup trước, phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong cách các đội bóng xây dựng lối chơi.
Cựu thủ môn đội tuyển Thụy Sĩ Pascal Zuberbuehler, người phụ trách mảng kỹ thuật của TSG, mô tả thủ môn hiện đại “gần giống như một quarterback trong bóng bầu dục”, không chỉ có nhiệm vụ cản phá mà còn điều tiết toàn bộ giai đoạn triển khai bóng đầu tiên của đội nhà.
Thủ môn Vozinha của Cape Verde là một ví dụ điển hình khi anh chơi xuất sắc trong trận gặp Tây Ban Nha với việc vừa có những pha phản xạ xuất sắc để cứu thua nhưng cũng chơi chân tốt trong những pha triển khai bóng để góp phần giúp Cape Verde tạo nên kỳ tích giành vé vào vòng knock-out.
Zuberbuehler kết luận: “Mọi tình huống đều bắt đầu từ một quả phát bóng lên và từ đó bạn tạo ra các đợt tấn công. Chúng ta đang thấy rằng các thủ môn không còn đơn thuần phát bóng dài sau mỗi quả phát bóng lên nữa.”
●●●
HÃY XEM BLOG CỦA CHÚNG TÔI ĐỂ BIẾT THÊM CÁC CÁU CHUYỆN VÀ TỶ LỆ CƯỢC BÓNG ĐÁ
Cập nhật mọi môn thể thao và cá cược.
Theo dõi chúng tôi qua mạng xã hội Facebook, X, và Instagram
